Cilmiga beeraha iyo saameynta uu ku yeelan karo horumarka dhaqaalaha iyo siyaasadda Soomaaliya

Kadib markii ay dhacday dowladdii Soomaaliya 1991 ayaa waxaa burbur baani uu ku yimid dhammaan hey'adihii horumarinta iyo kobcinta dhaqaalaha waddanka oo ay ka mid aheyd wasaaraddii beeraha , iyadoo uu kala go' ku yimid xiriirkii Soomaaliya kala dhaxeeyay caalamka ,kala go'aas ayaa waxa uu sababay iney Soomaaliya soo wajahdo musiibo dhaqaale ayadoo midaasi ay wehelineysay jiritaan la'aanta nidaam lagu mideysan yahay oo u adeega shacabka iyo dagaallo isdaba joog ah.
Wasaaradda beeraha ayaa qeyb weyn ka qaadan jirtay dheelli tiridda dhaqaalaha dalka maadaama ay Soomaaliya dhaqaale ahaan udub dhexaad u yihiin beeraha iyo xoolaha.
Kulliyaddii cilmiga beeraha ayaa soo saari jirtay aqoonyahanno takhasuskoodu yahay qeybaha kala duwan ee cilmiga beeraha si ay uga qeyb qaataan howlaha qaran oo ay wasaaraddu fulineyso oo aan looga maarmin aqoonyahanno beereed.
14-sano ayeysan nidaamyadii waxbarashada sare ee Soomaaliya fursad u helin soo saaridda aqoonyahanno ka qeyb qaata horumarinta dalka .
Si kastaba ha ahaatee dad ayagu iskood isu xilqaamay ayaa dibadda dalka wax ka barta amaba ka bartay haba iska yaraato tiradooda, ayadoo waddammada ay Soomaalidu wax ka barato ka mid tahay Sudan.
Sanad waliba deeqda waxbarasho ay dowladda Sudan siiso ardayda Soomaalida ayaa waxa ka mid ah kuraas ah kulliyadda cilmiga beeraha oo ku kala qeybsan jaamacadaha dalka Sudan haba ug badnaadaan jaamacadaha ayagu caanka ku ah cilmigaas sida Gezira iyo Sudan.
Haddaba ,waxaa nasiib darro ah isla markaana igu dhaliyey inaan mowduucaan kusoo bandhigo website-kan ineysan ardayda hesha deeqdaas ka faa'iideysan amaba qasaariyaan kuraasta ay dowladdu u qoondeysay taasi oo sabab muuqata looga dhigi karo mafhuumka qaldan oo ay ka heystaan ardayda Soomaalida barashada" Agricultural Sciences".
Run ahaantii culuumta laga gaabiyey barashadooda oo ah cilmiga beeraha iyo waliba xoolaha ayaa waxa ay yihiin labada caamil oo xoojin kara dhaqaalaha Soomaaliya kuna tiigsan karto caalamka horumaray haddii ay degto siyaasadda waddanka ayadoo la dhihi karo horumarka dhaqaalaha waddanka waxa uu saameyn suuban ku yeelan karaa siyaasadda dalka.
Haddii aan is barbar dhigno baahida uu waddanku u qabo amaba u qabi karo haddii ay howl galaan hey'adaha dowladda ee ku shaqada leh majaalka beeraha iyo xoolaha aqoonyahanno iyo ardayda hadda barata amaba ka qalin jebisay culuumtan ayaa waxaan dareemi karnaa in aysan baahidu sideeda iska beddelin.
Haddaba , si looga hortago mixnaddan uu asalkeedu yahay aragtida qaldan ee ardayda ee ku wajahan culuumtan ayaa waxa ila haboon in lagu dhaqaaqo tallabooyinkan :
1-iney macallimiinta Soomaaliyeed ee dugsiyada dhexe/sare ka qeyb qaataan dareensiinta ardayda muhiimadda culuumtan ay u leeyihiin horumarka dhaqaaleed iyo waliba siyaasadeed ee dalka , kuna dhiirigeliyaan barashadooda .
2-ardayda hadda barata culuumtan meel walba oo ay joogaan iney sameystaan nidaam ay ku mideysan yihiin oo ay ku awoodi karaan ku qancinta walaalahood sida isdaba jooga ah u dayacaya fursadaha waxbarasho oo ay ugu deeqaan dowladaha ay joogaan taasoo sababi karta iney yaraato kalsoonida lagu siinayo ardayga Soomaaliyeed deeq waxbarasho, taasoo guud ahaan saameyn xun ku yeelan karta horumarka waxbarasho ee Soomaaliya.
3-in aqoonyahannada ka qalin jebiyey culuumtan ay ayaguna ka qeyb qaataan xallinta mushkiladdan.
4-ururrada ardayda Soomaaliyeed ee ka shaqeeya dibadda ayaa iyaguna qeyb libaax ka qaadan kara beddelidda aragtidan.
Ugu dambeyn waxaan halkan uga mahad celinayaa walaalaha web-ka Somalieducation , oo isku taxallujiya baahinta afkaaraha cilmiyeed.
Waxaa kaloo mahad celin mudan odayga ardayda Soomaaliyeed ee gobolka Jaziira Dr. Maxammad Muumin Cusmaan iyo saaxibkey Cabdimuncim Axmad Maxammad, oo ayagu qeyb weyn ka qaatay soo habeynta mowduucan.

Maxamed-Qadar Cabdi Maxamed (Afgooye).
Agricultural sciences.
Gezira university.