Sidee loogu diyaargaroobaa u-dhoofitaanka dalka dibeddiisa?

Marka go’aan laga gaaro kulliyadda ardeygu geli doono iyo jaamacaddaba, uuna soo baxo ogolaanshuhu, wixii markaas xigaaba waa ardeygii oo jaamacaddii u soo dhoofa. Hase yeeshee dhoofka ka hor, waxaa lama-huraan ah in la sameeyo u-diyaargarow, waxaana ka mid ah qodobada muhiimka ah:

Gadashada buugaagta Soomaalida ku saabsan:

Maadaama aad dalkii ka tageyso waxaa habboon inaad horay u sii qaadato buugaag Soomaalida ka hadleysa dhinacyada sida joqoraafiga, taariikhda, siyaasadda, dhaqaalaha, dhaqanka, iwm. Waxay buugaagtani mustaqbalka kaa saacidi doonaan inaad tixraac ka dhigato marka ay timaaddo in qoraal Soomaalida ku saabsan laguu diro. Marka laga reebo xilliga daraasaddu socoto, waxay buugaagtaasi kuu noqon karaan wehel aad aqoon iyo madadaalaba ka hesho. Waxaa sii habboon inaad xoogga saarto kuwa ku qoran luqadda wax looga barto dalka aad u socoto (Carabi ama Ingriisi). Kuwa ku qoran luqadda hooyana labada dhanba waa loo adeegsan karaa. Haddaad u socoto dal af Ingriisi wax looga barto waxaa habboon inaad horay u sii qaadato qaamuusyada ‘Aasaasi’ ee English-Somali iyo kan kale ee Somali-English. Hase yeeshee waxaa ardeyga u habboon inuu is baro siduu u adeegsan lahaa qaamuusyada ingiriiska isku fasiraya sida Oxford.

Noocyada Boorsooyinka:

Waa wax iska caadi ah in qof kasta oo dalka dibeddiisa u socdaalayo uu soo iibsado boorsooyin uu ku rito alaabtiisa, hase yeeshee waxaa bidhaamin u baahan nooca boorsooyin ee muhiimka ah. Tiraday doonaanba ha la ekaadaan boorsooyinkaadee, waxaa talo muhiim ah in mid ka mid ah boorsooyinkaagu ay ahaato mid yar oo gacanta lagu qaadan karo oo aad isugu geyso dhammaan dokumitiyadaada sida shahaadada dugsiga sare ama tan jaamacadda, iyo warqadaha kale ee muhiimka ah, waana inaan lagu darin boorsadaas kuwa xamuulka gelaya oo aan la hubin inaad dib u heli doonto iyo in kale

Ardey Soomaali ah oo Pakistan waxbarasho jaamacadeed u soo raadsaday ayaa shahaadadii jaamacadda ee rasmiga ahayd ee uu ka qaatay Jaamacadda Ummadda uu ku riday boorso weyn oo qeybta xamuulka soo gashay. Markuu Pakistan yimid ayaa nasiibdaro boorsadii la waayay. Dhammaan waxyaabaha boorsada ku jiray oo u badnaa dhar iyo buugaag waxay ahaayeen kuwo laga soo kabsan karay, marka laga reebo shahaadada. Nasiib wanaag qiyaastii toddobaad kadib ayaa la helay boorsadii.

Sidoo kale ardey Pakistan ka tegay oo fasax dalkii ku gaaray ayaa soo-noqodkiisii boorso weyn oo uu kaligeed ka watay uu isaga soo riday tikidhkii Dubai illaa Karachi ahaa ee uu ku soo noqonayay. Shaqaalihii garoonka ayaa la marsiin waayay in la furo boorsada ninkaas, wuxuuna qarka u istaagay inuu tikidh cusub goosto ama lagu celiyo Soomaaliya, hase yeeshee nasiib wanaag markii dambe ayaa laga oggolaaday inuu la soo baxo tikidhkii isagoo si adag loo ilaalinayo.

Buugga Caafimaadka:

Dalka Pakistan iyo dalal kaleba waxaa la karantiilaa dadka lixdii maalin ee ugu dambeysay soo joogay qaaradaha Afrika iyo Laatiin Ameerika. Siday sheegto Hay’adda Caafimaadka Adduunka ee WHO, waxaa dadkaasi looga cabsi qabaa inay qabaan cudurka ‘Cagaarshowga’. Sidaasi darteed waxaa habboon in qofkii Pakistan u soo socda uu horay u soo qaato buugga la siiyo dadka tallaalka qabo, iyadoo ay tahay in buggaas la bixiyo muddo 10 maalin ka hor maalinta aad Pakistan imaneysid. Haddiise aad ku guuldarreysato inaad buugaas la timaaddo, waxaa laga yaabaa inay muddo 1-6 cisho ah kugu hayaan cusbitaal laysku karantiilo. Inta aad ku jirto cusbitaalkaas wax daawo ah ama baaritaan ah kuguma sameynayaan, balse waxay eegayaan in calaamadaha cudurkaasi kaa soo daahiraan.

Hadda waxaad soo gaartay garoonkii diyaaradaha, iska hubi in shaabadda ‘dal-ka-bixid’ ku dhacday baasaboorkaaga, waayo haddii taas la dhayalsado ma caddaaneyso dalkii aad ka soo socdaashay, waxaana ardey badan lagu qabsaday arrintaas.

Dayuuradda Dusheeda

Marka ardeygu dayuuradda ka soo raaco meel ka tirsan dalka Soomaalida, ee ku-hakasho ku soo maro magaalada Dubai, waxa kaliya ee uu sugaaba waa diyaaraddii u qaadi lahayd dalka Pakistan. Markaad soo raacdo diyaaradda kuu soo qaadeysa Pakistan waxay shaqaalaha diyaaraddu kuu qeybin doonaan foom la buuxinayo oo ardeyda badankood khalkhal ku rida. Su’aalaha ugu badan ee cabsida keena ayaa ah:

* Lixdii maalin ee ugu dambeysay ma soo joogtay Afrika ama laatiin Ameerika?

* Sheeg cinwaanka meesha aad ku degeyso Pakistan.

* Intee ayaad joogeysaa Pakistan?

Isku day inaadan faranixin, waayo su’aalahaasi waa kuwo iska caadi ah. Su’aasha koowaad waxay la xiriirtaa buugga caafimaadka ee aan horay kaga soo hadalnay. Haddii aad ka timid Geeska Afrika ku qor meeshaas “haa”. Haddaadan buugga caafimaadka wadan ciqaabta ugu weyn ee aad mudan karto waa inaad cusbitaalkaas ku jirto 1-6 cisho. Su’aasha labaad waxaa habboon inaad horay u soo qoroto cinwaanka qofka aad ku degi doontid, haddiise aadan garaneyn waxaad ku qori kartaa magaca jaamacadda aad wax ka baran doontid. Su’aasha 3aad waxaad kaga jawaabi kartaa ‘3 ama 4 sano’ waa haddii fiisaha aad wadato yahay mid ardeynimo. Muddada ku qoran baasaboorka ee saddexda bilood ah waxay ka tarjumeysaa in fiisahani loogu talo galay inaad dalka ku soo gasho. 

WQ. Axmed Ugaas

Tifaftiraha Somali Education